| تبليغات | X |
" مدير " بر وزن " مْنير " شخص قدر قدرتي را گويند كه زمام امور را به دست با كفايت و يا بي كفايتش بخشند تا با امداد از نيروي عقل و تجربت آن را به سر منزل مقصود رهنمون گردد . اقوال متعددي حول و حوش وجه تسميه " مدير " در افواه عامه متداول است ، با اين حال " علامه سنجد ميرزاي بي بخار " در اثر با ارزش خويش با عنوان " التحقيق في وجه تسميه اللغات و التفحص و التجسس في افواه العامه و الخاصه من بدء الزمان الا زماننا الحاضر ... راي مقبولي را در اين باره اظهار مي دارد ، وي حكايتي را نـقـل مي كند بدين مضمون كـه در زمــان سلطنت " ظالم شاه " رياست مكتبه ملي را فردي كاردان از ديار خراسان بر عهده داشت . چنين نقل شده كه از ذمائم اخلاق وي اين بوده كه هميشه دير بــر مسند كـار خويش ظاهر مي گشته و بـدين سبب زير دستانش نيز به اين عادت مذمومه مبتلا گشته بودند . معروف است كه وي بيتي را به لهجه خراساني براي زير دستان و چاكران قرائت مي نمود كه نزد عام و خاص شهرت بسياري يافت بدين مضمون :
بيت
مو دير ميام ، شما چرا دير مي كنين ؟ يره شما مو رِ دارين پير مي كنين
اين بيت در السنه مردم مي چرخيد تا اينكه به سمع " ظالم شاه " رسيد . از آن هنگام ، ظالم شاه كه تعلق خاطري به اين بيت يافته بــود از راه عتاب و مزاح امير خزانه خويش را " مو دير " مي خواند و بدين ترتيب لغت " مو دير " مصطلح گرديد و با تغيير كتابت آن به " مدير " براي امراي دوائر و اماكن مورد استعمال قرار گرفت .
" شعر "
اي مرد مدير هر چه خواهي تـو بـگير ليكن زمن اين وقت و زمان را تو نگير
چون آمدي آخرش سر كار چه سود ؟ زيـرا بـه مـن و بـه كـار من دادي گیر
گفـتي كـه بـرو دگــر نـبينم رويــت الـحق كـه شـدم ز ديـدن رويـت سيـر
دادي تــو نشان بـه مـن سر بي مو را گـفتي كـه بـبين ز دست تـو گشتم پير
آخــر چـه كنم مرا ببخش اي جـانـم زيـرا كـه حـقيقتــا" شـده كـارم ديــر
حكيم كتابگذار اعظم در افاضات خويش و در حاشيه كتاب " المدير " چنين مي نگارد :
" و مدير را هيبتي بايد شير افكن و اخلاقي تند چون فلفل كه چشيدن نشايد ؛ تا توان يابد كه زهر چشم معتبري از چاكران و زير دستان خود بگيرد ورنه زير دستان بر وي سوار شدند و او را به خاك سياه نشانند .
مدير را خصايص بسياري باشد كه تمامت آنرا مقال نشايد ولي آنچه ظاهر است كلفتي گردن ايشان باشد و البته تخصص در اين باب چندان موردي ندارد ؛ چنانكه گاه مدير مكتبه اي بيني كه هيچ در اين باره نداند و تنها به مدد اعتبارش بدين جايگاه فاخر دست يازيده است . و وا اسفاه از ضربات و لطمات اين فقره كه خانمانسوز باشد .
خشايار الممالك متخلص به " پاچه خوار " سروده اي در باب امير مكتبه خويش دارد بدين مضمون :
شعر
اي بـنـازم آنــكه را در مـكـتـبـه بــا قـدرتش لــرزه انـدازد بــه يـاران مـحـل خــدمتش
نــام او بــاشد مــدير و جملگي را زيـن سبب ترس بسيار آيد از جاه و جـلال و شـوكتش
هر چــه را گويد بدون شك بدان بـاشد درست چونكه باشد صد برابر بـهتر از مــا فـكرتش
دارد از هــر رشته اي يــك مـدركي بـا اينهمه از عـلـوم مـكتبه مــدرك نــگشته قـسمتش
شايــد ايــن پرسش به ذهن هر كسي آيد پديد اين تخصص با عمل آخر چـه باشد نسبتش ؟
آنــكه او را مـفـتـخـر كــرده بـه عنوان رئيس در چـنين بــابــي نـكرده گوئي هرگز دقتش
گــرچــه بــاشد نــابلد هرگز ندارد غـصه اي چـونكه او را مـي دهد يـاري مقام و شهرتش
نام و عنوانش برايش بـوده كــافي تــا كــه او در مـحيـط مـكـتـبـه بـر پـا بـسازد دولـتـش
نكته اي ديگر بگويم از چنين شخصي شخيص گـر چـه مـي دانم كـه دارم مي كنم من غيبتش
خلق او بـاشد چنان بـد كـه نـديـدم تـاكـنـون حــاكمي اينگونه بــاشد بــد انُق بــا ملـتـش
شير وحشي را نمايد همچو موشي سر بــه راه بــا نـمـايـش دادن يــك چـشمه اي از قوتش
گوش هر فرد مخالف را كشد با دست خويش تــا هـمـيشه مــايــه ای گــردد بــراي عـبرتش
الـغـرض بـا خـود بـگويم بـعد ديدارش مدام اي بـنـازم اخــم زيـبـاي مـــديـــر و هيبتش
" كتابگذار اعظم "
سلام. نخست عذر تقصیر بابت تاخیر. امیدوارم از این به بعد هفتگی مطالبم را ارائه کنم. این هم مثنوی رشته علوم کتابداری و اطلاع رسانی که قولش را داده بودم :
ز من پرسيده شد روزي فلاني چه باشد رشته درسي كه خواني ؟
چه مي خواني تو در دوران تحصيل كدامين رشته نامت گشته تسجيل ؟
بيا با ما بگو از رشته خود كمي از حرفه و از پيشه خود
بگو بر ما كه دارد رشته ات پول و يا دارد ابهت همچو يك غول ؟
بود آيا به شهرت شهره عام ؟ بسازد بهر پول از علم خود دام ؟
و يا نه رشته اي بي پول و برگ است كه آخر حاصلش فقرست و مرگ است
اگر اينگونه باشد عاشقي تو براي سرزنشها لايقي تو
كه حرف عشق و بي پولي جفنگ است هر آنكس گويدش فردي دبنگ است
بيا ما را بكن آگاه و روشن كه علم است آنچه مي خواني و يا فن ؟
من زرد ضعيف لاغر اندام براي دادن پاسخ شدم رام
نه راهي تا ز پاسخ من گريزم نه فرصت تا كمي مزه بريزم
بيفتادم قشنگ اندر ته چاه بجز پاسخ دگر اصلا نبد راه
بهر حالت، بگفتم اي جماعت مرا بهره نباشد از شجاعت
مرا ترسي كه حرفي گفته آيد كه آن را گفتنش هرگز نشايد
ولي اكنون كه افتادم در اين دام ببايد پا نهم بر شهرت و نام
چو با اصرار اكنون خواستاريد بگويم آنچه را از من بخواهيد
اگر پرسش سر نامست و عنوان ندارم پاسخي شفاف و يكسان
كه بر اين رشته هر صاحب كلامي نهاده از خودش عنوان و نامي
يكي با فكر و با شوري حماسي نهاده نام آن دانش شناسي
دگر گويد كه دانش ورزي امروز بود عنوان خوب و در خور روز
گروهي نيز با سنت مداري طرفدار علوم لايبراري
چو اينفورميشن اكنون گشته خوشنام شود گاهي اضافه آخر نام
بود عنوان براي رشته بسيار نمي دانم چه تعداد و چه مقدار ؟
و گر پرسش بود كاين رشته چون است بگويم مابقي پيشش زبون است
دهد بوي تعصب اين بيانم ولي حرف از دل آيد بر زبانم
هميشه مي رود دل سوي احساس گناه دل ببخشيد ايها الناس
منم دلداده اين رشته خود نبينم جز زمين و كشته خود
ولي اكنون پشيمانم، ببخشيد به من انگ تعصب را نبنديد
و گر از محتواي رشته خواهيد بگويم نكته اي را تا بدانيد
در اين رشته همه چيزي بخوانيد ولي با اينهمه چيزي ندانيد
كه از هر دانشي يك درس كوتاه در اين رشته بود روشنگر راه
درون مكتبه در موقع كار همين دانش به موقع مي شود يار
الا اي آنكه داري عقل و فكرت كني پرسش ز عنوان و ز شهرت
اگر هستي پي پول و مقامات كه با آن بهر خود سازي كرامات
برو يك رشته ديگر سوا كن در آنجا درد جانسوزت دوا كن
كه گر چه باشد اين رشته سرآمد ولي هرگز نباشد پر در آمد
كنون اي آنكه كردي پرسش از من كه آخر رشته ات علم است و يا فن ؟
چه گويم، معذرت، درمانده ام من ندارم پاسخي شرمنده ام من
كنم من نقل از استاد حري كلامي را كه باشد همچو دري
كه باشد رشته ما همچو مردن ثقيل و سخت بهر شرح گفتن
كه انسان تا نمرده مي نداند كه واقع، حال مردن بر چه ماند
پس از مردن هم هرگز او نشايد كسي را ز آن خبر آگه نمايد
