| تبليغات | X |
ممنون
به ياد ابر شاعر ايران « شهريار »
چنين گويند كه روزي علامه كتابچين الدوله در مجلس وعظ خويش به مكتبه كاران چنين مي فرمود :
« و اما ( كاربر ) بر وزن ( باربر ) در مكتبه به شخصي گويند كه از سر بي كاري و بي عاري سر خويش گرفته و پاي خويش را در مكتبه مي گذارد و وي را روئي باشد همچو سنگ پاي قزوين و لجاجتي وصف ناشدني و خلقي در خور نفرين كه در سر بجز آزار رساني به شخص شخيص كتابدار و نغض عيش وي خيالي نپرورد چنانكه برخي مكتبه كاران به خون وي تشنه و در مقابلت با وي در آرزوي دشنه باشند چنانكه « ابوالمعالي جاهل الخزان » به زبان عربي چنين سروده است :
يا ايها الخازن قم و استقم جــاء الذي نـيـتـه يزدحم
اذاك اذ اخـلاقـه انـتـبـه اركض و خذ اسلحه و انتقم
ترجمه :
اي مـكـتـبـه كــار بــرخيز و استقامت بــورز
كــه از راه رسـيـد آنـكـه نـيـت آزار رساني بـه تو را دارد
چنانچه خلق وي به تو آزاري رساند هوشيار باش
بشتاب ؛ اسلحه اي به دست گير و انتقام خود را از وي بگير
استاد نفله زاده در كتاب خويش با عنوان «از كاربر آزاري تا كاربر مداري » چنين مرقوم مي دارد كـه : « در ازمنه قديمه سنت و شيوه عمل كتابدار بر مدار كاربر آزاري نهاده شده بود ، چنانكه در زماني كتاب را به ميز زنجير مي نمودند و زماني ديگر كاربر را به ميز و گاهي نيز پيش مي آمد كه كتاب را از سوئي به ميز و از سوي ديگر به كاربر زنجير مي نمودند تا از هر جهت خيالشان از بابت كاربر آزاري راحت شده باشد تا اينكه در سنوات جديده كاربر مداري سر لوحه عمل كتابداران گرديد و بر اين اساس كتابداران جان خويش را نيز براي كاربران تعارف نمايند و از هيچ عملي در جهت راحتي و آسايش آنها دريغ نورزند و اين في المثل به همان خانواده شبيه باشد كه روزي سالار ، پدر بود و امروز ( علي الاسف ) كودك ! »
كتابچين الدوله همچنين در اثر خويش با عنوان « الكاربر الپرو و نحوه دفع آفات او » در وجه تسميه كاربر چنين مي نگارد :
« روزي امير تاج الخزنه دماغو در مكتبه خويش به خوابي نوشين فرو غلطيده بود كه ناگاه خروسي بي محل درب مكتبه بگشود و با صوتي هول انگيز و دهشت بار سلامي به درازاي قباي پدرش سر داد و البته وي كسي نبودي بجز تلميذي از تلامذه جديد الورود فرع مكتبه داري... . امير كه در روياي خويش در جنت النعيم و با حور العين سير مي كرد به ناگاه با شنيدن اين صوت دلخراش از عالم عليا به عالم سفلي نزوليد و در واقع از عرش به فرش فرو غلطيد . چون ديدگان خويش بگشود هيكلي نخراشيده با سبلتي از بناگوش در رفته در برابر خويش بديد كه مدام مي گويد : « اي امير ! مرا به جان دردانه ات عفو نما ! مرا با تو كاري باشد ! به جان عزيزت خشم مگير كه پرسشي دارم ! » امير كه از ماوقع, خشم بي حد گرفته بود نعره اي هراسناك بزد و ناليد : « اي داد ! اي هوار ! آخر اي مردك بي بته ! مرا از جنت النعيم و كنار حور العين به اين عزاكده پر بلوا كشانده اي و مي گوئي كه كاري دارم ! پرسشي دارم ! شرم نمي كني ؟ حقيقتا" كه تو را بايد از وريد الي الوريد سر بريد و نعش بي مقدارت را با خنجر كين دريد . حال چه وقت پرسش است ؟ بي مروت ! فرصتي ده كه كمي بياسايم .» لحظاتي چو بگذشت خشم امير اندكي فرو كشيد و پرسيد : « حال ، چه مي خواهي بداني ؟ » تلميذ گفت : « اي امير پرسشي دارم و آن اينست كه با توجه به اين نكته كه حقير مدت مديدي هيچ نفس كشي را حول و حوش و در اندرون مكتبه نديده ام علاقمندم كه پرسش نمايم چه كسي علي القاعده به مكتبه مي آيد ؟ تا او را بيابم و با وي مصاحبتي نمايم كه اين نيز از تكاليف يوميه من مي باشد » امير كه به شدت خواب آلوده و بي حوصله شده بود ، بر آن بود تا في الفور از دست آن تلميذ سمج رهايي يابد لذا بلافاصله پاسخ داد : « كاربر همان گمشده توست » و اين كاربر خود فحشي بود زشت در ميان خواص كه هر كه را بر آن وقوفي نبود . از آن هنگام به بعد تلميذ سالها در هر شهر و دياري بدنبال كاربر مي گشت و سرانجام نيز نيافت ليكن با تلاش وي كاربر در ميان عوام و خواص به معناي مراجع مكتبه تداول يافت . »
كتابگذار اعظم در اين باره از زبان امير تاج الخزنه دماغو خطاب به تلميذ بيچاره سروده است : ( البته در اين شعر لحن كاربر مداري بر لحن كاربر آزاري چيره شده است . )
" آمدي جانم بــه قربانت ولــي حــالا چــرا ؟ " بـيـوفـا حالا كه من در خوابم و رويا چرا ؟
چــرت مــن را پــاره كـردي و نشد خوابم تمام اي خروس بي محل اين قدقد بي جا چرا ؟
هـمـچـو زنـبـوري بـه جانم نيش بي موقع زدي " سنگدل اين زودتر مي خواستي حالا چرا ؟ "
خواب خوش مي ديدم و گنجي نصيبم گشته بود با چنين صوتي خفن گفتي به من لالا چرا ؟
رو كه امروز از تو دلخور گـشته ام اي نــازنـيـن تــو نمي آيي به پيش من همين فردا چرا ؟
رو كـه شايد خــواب مـن دنـبـاله اي پـيـدا كند در شگفتم من كه با من مي كني دعوا چرا ؟
ساعتي بــاشـد كــه نــزد من سمج اسـتــاده اي در عجب باشم نگشته خسته اين پاها چرا ؟
هر چه مي گويم برو ، پــاسخ به دشنامم دهي " اي لب شيرين ، جواب تلخ سربالا چرا ؟ "
چون كه مي بيني عزيز من كــسي خـوابيده است " خــامشي شرط وفاداري بود ، غوغا چرا ؟ "
« اخلاق » بر وزن « افعال » به صفات نيكو و ممدوح و حسن رفتار و زيبايي كردار گويند كه از محاسن و فضايل والا باشد ك هر كه از آن برخوردار شود در نزد عوام الناس محبوب القلوب گردد . اخلاق حرفه اي نيز داراي شان و جايگاه مهمي مي باشد بويژه در حرفه كتابداري كه كتابداران مدام با كاربران ريز و درشت سر و كار داشته و براي موفقيت در عمل خويش به اين سلاح كار نياز مبرمي احساس مي نمايند .
علي الاسف در اين باره آثار قلمي و ادبي چنداني در دست نيست بدانگونه كه " ناسخ الكتب " در اثر خويش با عنوان " الخازن و ما ادريك ماالخازن ؟ " به اين نكته اشاره كرده و مي فرمايد : روزي نزد خازن المله ؛ امير المكاتب شهپراني شرف حضور داشتم و از وي در مورد اخلاق و نقش آن در حرفه مكتبه داري پرسش نمودم . ايشان نگاهي خردسوز به من انداخته و فرمودند : چــيــز بدي نيست ايـنـكه مي فرمائيد ( يعني اخلاق ) ولي بشرطها و شروطها و آن اينست كه به ابهت و جبروت مكتبه دار خدشه اي وارد نگردد . آنگاه ايشان سروده معرف شاهقلي خان اديب متخلص به " جوانمرگ " را قرائت كرده و ايشان را به سبب سرودن اين شعر مورد نكوهش بسيار قرار داده و سرزنش فرمودند . شاهقلي خان اديب ناخوشي اواخر عمر خود را به بدخلقي مكتبه دار شهر نسبت داده و مي فرمايند :
اي واي شدم خسته ز بس داده امت پند آخر چه شده خلق تو گرديده چنين گند ؟
ديگر به خدا طاقت مــن طاق نـمـودي تا كي بود اين خلق تو اينگونه و تا چند ؟
در مكتبه شهر گرفتي تــو چنـان ژست كـز هيبت تــو پــاره بشد از دل مــن بند
رفتم بــه طبيبي دل خــود بـاز نمودم گفتا كــه دگـر سود نبيني تــو ز پـيـونـد
تا خواست كند پرسشي از علـت دردم گفتم كــه كــمي آب بـگـو بـهر من آرند
چــون آب بـنـوشيدم و آرام گــرفتم بــا صـوت حزين داد زدم : دكـتـر دلبند !
با خلق بدش مكتبه داري بــه قساوت قلب مـن نـاكـام و " جوانمرگ " ز جا كند
غاز غولنگ ميرزا در خاطرات خويش با عنوان " الخاطرات و الخطرات " نقلي دارد بدين مضمون كه :
« مرا مدتي گذري بود بر مكتبه كبير اعليحضرت همايوني به سبب تحقيقات و مطالعات شخصي ؛ و از قضا در اين مكتبه مرا با مكتبه داري سروكار افتاد كه در بد خلقي و بد انقي مر او را حريفي هماورد نبود هر چه سعايت نمودم تا او را به صراط مستقيم رهنمون سازم اثري نبخشيد چندانكه ديگر سلام مرا بي عليك رها مي كرد . تعريض نزد امير المكاتب بردم و از وي تعويض آن مرد را طلبيدم . امير المكاتب مرا توصيه به صبر نمود و گفت : ما را نيز از وي دل خوش نباشد ليكن چاره اي نيست كه وي را طبق قواعد نتوان كاري كرد و بايد تا از كار افتادگي وي دندان بر جگر گذاشت علاوه بر آنكه وي از اقارب صدراعظم نيز باشد . مرا از اين گفته چندان شگفتي نيامد كه اين خود از سخافت قــواعــد آن روزگار بود ... . »
از نشانه هاي ديگر " بد خلقي " ؛ " بد قولي " باشد كه در عوام و خواص اين ملك تداوم دارد و كتابداران را از اين قاعده مستثنا نيست . از نمونه اين بدقوليها ؛ عمل نكردن به وعده هاي مربوط به تهيه منابع مورد نياز مراجعان مي باشد بدانگونه كه " ميرزا قشنگ " خطاب به كتابداري كه براي تهيه منابع مورد نياز خويش او را سر مي دواند چنين سروده است :
هر وعده و هر قول كه دادي الكي بـود هر عشوه و هر ناز كه كردي كلكي بود
آن آش كه پختي تو براي من بـدبـخت با روغن انبوه چـو آبـي شـلـكي بــود
دادي تو كتابي بــه من از روي مـشقت ليكن چه كتابي كــه سراسر كخكي بود
لبخند مليح از لب مـن رخت فرو بست چون خنده پر زور تــو آخر خركي بود
درباره هر چـيـز تـفـكر چــو نـموديم ديديم كـه در عـالـم واقع چپكي بــود
ياري كه به پندار من از پول حذر داشت از اهل ريا بود، چرا ؟ چون پولكي بود
آن نغمه كــه گفتيم صدايي ملكوتيست اكنون شده معلوم كه صوت نمكي بود
عشقي كه هدر داد ز من عمر گرامي الحق والانصاف كه عشقي پفكي بود
سالي چو گذر كرد شد اين نكته مسجل هر وعده و هر قول كه دادي الكي بــود
ممنون از اظهار لطف شما
بر اهل فضل پوشيده نيست كه " شبكه " بر وزن " دركه " امروزه در افواه عامه معادل اينترنت فرنگيان باشد كه عبارتست از مجموعه رايانه هاي متصل و مرتبط به هم در اقصا و اكناف عالم .
مولانا كاوش خان ديلمي صاحب " شبكه العلافين " در وجه تسميه شبكه چنين نگارد كه " چون اينترنت فرنگيان در خطه ايران تداول يافت به شبكه شهره گرديد چنانكه شباب ايراني با مدد از رايانه هاي خويش از شغال خوان تا خروس خوان با اصحاب خويش چت مي نمودند و در اينترنت به تفرج و تـبـرج مي پرداختند و بدين سبب بود كه در سحر گاه كسالت بر آنها مستولي مي گشت و سبب ساز خفتن آنها تا ظهر شرعي مي گرديد . عصر هنگام نيز چون يكي از شباب ديگري را بر سر راه خويش سبز مي ديد چشمك زنـان بــه وي مي گفت : شب كه ... و منظور وي اين بود كه " شب که براي چت كردن فراموشت نشده است . و بدينگونه بــود كــه كـم كـم " شب كه " در السنه عوام و خواص معتاد گشت و تدريجا" به " شبكه " بدل گشت و جايگزين لفظ فرنگي اينترنت شد .
شـب كـه يـادت نـرفته اي يـارم چت كني بــا من و لغز خوان
وه ! چه جذاب و پر كشش باشد پاي رايانه تـا سـحـر مــانــي
مـن بـرايت لـطيفه اي گــويــم تو بگويي هــر آنـچـه را داني
من كنم پرسش از تــو و تــو نیز پــاسـخ پرسـشـم دهــي آني
در ميان صحبت انـدكـي بخوريم چيپس و پپسي و قـطـعه ناني
تا سحر بخنديم و خــوش باشيم فــارغ از غـصـه و غـم فـاني
حرف عاشقي بــه هــم بــزنيم از نـگـاه غير دور و پـنـهـاني
القرض در اتــاق چــت امشب من و تــو دعوتيم بـه مهماني
" ويروس الدوله زياده گو " در اثر خود با عنوان" عجائب الشبکه " چنين مي نگارد :
و هر چه خواهي در شبكه بيابي از شير مرغ گرفته تا جان آدميزاد و مثل شبكه مثل اقيانوسي باشد كه عمقش را نتوان ديد و با كليكي در آن غرق توان شد .
و شبكه را بلبشويي عظيم باشد كه شتر با بارش در آن ضايع بگردد بي آنكه احدي آگاهي يابد و كتابداران را مدعا بر اين باشد كه ما بر آنيم تا به اين وضع ناسامان سامان بخشيم و شبكه ناهنجار را بهنجار سازيم ( و الله اعلم باالصواب ) .
" گيجو " شاعر شهير سروده اي در اين باره دارد بدين مضمون :
تــوی ايـنـتـرنت پــريشانم نــمي دانم كــجام مشهدم من يــا كــه تهرانم نمي دانم كجام
راه خــود را گــم نـموده در مـيان صفحه ها همچو كوري گيج و حيرانم نمي دانم كجام
لحظه اي در سايت كفر و با كليكي بعد از آن داخل ســايـتـي مــسلمانم نمي دانم كجام
تحت تـاثير دو سايت خنده دار و غــم فــزا همزمان خندان و گريــانم نـمي دانم كجام
در مـحـيـط وب كــنــم پــرواز تا دهلي نو من كه هم هندم هم ايرانم نـمي دانـم كجام
در زمــان چــت يكي گويد كه من در لندنم ديــگري گـويد كـه كرمانم نمي دانم كجام
مي رسد گــاهــي ايــميل از بيلی و گاه دگر از پسر خـاله سليمانــم نـمـي دانــم كجام
آنچنان گيجم كــه يـادم رفته آخر من خودم در كــدامين خاك و سامانم نمي دانم كجام
بـهـر پيدا كـردن يــك نــكته در اين بلبشو مدتي بــاشد كــه ويــلانم نمي دانم كجام
جـستجو در گـوگـل و يــاهو بدون حاصلي كــرده افــزون آه و افـغانم نمي دانم كجام
بــا عزيزي اهل فــن گفتم كه اي استاد من مرحـمـت كــن راه درمانم نمي دانم كجام
زيــر لب خنديد و پاسخ داد من هم مثل تو تــوي اينترنت پريشانم نــمي دانــم كجام
« منزلت » احساس تشخصي را گويند براي فرد در جامعه كه در مباحث مختلف بدان اشاره شده است . از ديدگاه علماي روان ، هر آنكس در جامعه به واسطه حرفه و شغل خويش احساس خشنودي نمايد داراي منزلت بالايي مي باشد و اين احساس وي را در انجام هر چه بهتر مسووليتش ياري مي رساند . در بــاب وجــه تــسميه « منزلت » اقوال متعددي وجود دارد ، ولي قول « ميرزا شاهرخ خان شير فروش » از اعتبار فزونتري برخوردار است. وي در كتاب با ارزش خويش با عنوان « البيان في علم الروان » در اين باره حكايتي را نقل مي كند بدين مضمون :
« روزي قلدر ميرزا ، امير المكاتب دربار ظالم شاه ، بر آن شد تا با صورتي مبدل و چهره اي منقش و هيبتي ناشناس از مكاتب خويش ديدار نمايد . لذا خويش را دگرگونه آراست و با عزمي جزم به سوي مكتبه كبير مدينه روان گرديد . چون بدان جاي رسيد از بارگي خويش نزوليد و آن را به پاركينگ ستوران سپرد . آنگاه به مكتبه داخل شد و در برابر خويش با حيرت ، خيل عظيمي از كاربران را بديد كه چون مور و ملخ در ميان قفسه ها و اشكوبه هاي مكتبه در تردد و تجولند و او را از اين منظره شوري شعف آلود در دل پديد آمد كه وصف آن در اين مجال نگنجد . بهر صورت وي پس از معاينه و مشاهده احوال و اوضاع تك تك غرفه ها به غرفه مرجع رسيد . هر چه تفحص نمود ، كتابدار مرجع را به ديده نديد لذا از كاربراني چند بپرسيد ؛ آنها را نيز چون خود بي خبر يافت . اين حالت بر وي سخت گران آمد چنانكه به تجسس در زوايا و حواشي غرفه پرداخت تا اينكه به گوشه دنجي رسيد كه در حالت معمول از ديدگان نظار پوشيده باشد . چون به اين گوشه رسيد كتابدار مرجع را بر لحافي نرم خفته يافت بدانگونه كه گوئي وي را در اين عالم كاري نباشد . امير با رويت اين حالت چندان خشم بگرفت كه عن قريب بود كه سر كتابدار مسكين را با شمشير گوهرنشان خويش در حالت منام بزند ولي رافت و دلرحمي مانع اين عمل گرديد . بهر حال ، امير آن كتابدار خاطي و بي مبالات را به عالم هشياري كشاند و علت خفتن بيجا را از وي پرسش نمود . كتابدار كه امير را نشناخته و به گمان خويش كاربري فضول و پرتوقع را در برابر خويش مي بيند به ناگاه با صدايي به حقيقت ضايعتر از صوت حمار رباعي زير را در مايه ابوعطاء آوازيد :
در كنج كتابخانه مي بايد خفت بــر روي يــكي منبع با جلد كلفت
از شر حسود اي عـزيز دل من اين نكته به هر كسي نمي بايد گفت
امير از اين وقاحت آشكار به حالت ضعف گرائيد و با غيظ درب مكتبه را نشانه رفت و گفت : « منزلت ؛ برو به منزلت ؛ تو را دگر در مكتبه من مقامي نباشد » . كتابدار به ناگاه امير خويش بشناخت و سرتاسر اندامش را ترس بلرزاند ولي باز خود سري خويش بگرفت و گفت : « اي امير ! شان و جايگاه من چه شود؟» .امير بار ديگر صيحه زد:(( منزلت ؛ برو به منزلت)) كتابدار گفت: (( اي امير مرا طرد مي كني ؛آيا منزلت شان و جايگاه من است ؟))امير دگر تاب نياورد و در دم شمشير خويش كشيد و سر آن بخت برگشته را از تن جدا نمود و از آن هنگام واژه منزلت در ترادف با شأن و جايگاه عامه استعمال مي گردد.))
« م. نگاه » در مقاله چاپ نشده خويش با عنوان « شهرت و موقعيت اجتماعي كتابداران » چنين مي نــگارد كــه « هيچ گروه شغلي مانند كتابداران به منزلت و موقعيت اجتماعي خويش اهميت نمي دهند و هميشه اين گروه از ميزان منزلت خويش ناراضي مي باشند ... . »
رشته خـود را هويدا كن كمال ايـن است و بـس ضعف را در خويش پيدا كن كـمال ايـن است و بـس
چون بشد پـرسش ز نــام رشته ات اي نــازنين نــام آنــرا زود افـشـا كــن كـمال ايـن است و بـس
گرچه نــام رشته تــا حــد زيـادي نــارساست نارسائي را تــو امـحـا كــن كـمال ايـن است و بـس
چون عروسان مي كشي خجلت مداوم بي دليل خجلت خـود را مـداوا كــن كـمال ايـن است و بـس
از چه خجلت مي كشي ؟ از ذكر نام رشته ات ؟ از چنين شرمي تو پروا كـن كـمال ايـن است و بـس
گر كـه افتادي بــه دام جــاهلان نـخبـه نــام بـا چنيـن قومي مدارا كــن كـمال ايـن است و بـس
تا به كي گوئي كه باشد منزلت پايين و پست ؟ شوق خدمت را بـه دل جا كن كمال اين است و بـس
انــدكــي بنگر بــه تــاريخ كـتـاب و مـكـتبه بعـد از آن سر را بـه بالا كن كـمال ايـن است و بـس
صاحبان حــرفه ات از اهــل دانش بــوده انــد فـخر اين مطلب بـه دنيا كن كـمال ايـن است و بـس
كــار اهــل مكتبه بــا عشق معنا مــي شــود عـشق را در خويش احـيا كن كمال ايـن است و بـس
قــدرتت را دست كم هرگز مگير و بــا تــلاش جـاهلـي را مـرد دانــا كــن كـمال ايـن است و بـس
تــا توان داري بكن خدمت بــه دلبندان عــلم بـا چنين عزمي تـو غوغا كن كـمال ايـن است و بـس
قطعه طنز زير اشارتي طنز گونه به موضوع مكتبه و موضوعات حول و حوش آن دارد :
مكتبه بر وزن " ملعبه " فراخ جائي را گويند كه در آن كتب ، مجلات و اخيرا" سي دي يات فراواني چينش شده است تا مراجعان و اهل مداقه از آن كسب فيوضات نمايند . مـحـامـل ( جمع محل ) فـوق في الجمله در قفسه هايي چينش مي شوند كه علي الظاهر از جنس چوب شجر گردو باشند . اين قفسه ها كران تا كران يكديگر قرار گرفته بگونه ايكه بصر چشم انداز خوبي براي تفحص پنهاني و تلذذ چشماني پديد مي آورد . نخستين كسي كه از مكتبه اشارتي در اشعارش نموده است حكيم شكارالدوله چشم چران مي باشد كه مي فرمايد :
در مكتبه از بهر شكار مي بايد رفت
با عشوه و با چشم خمار مي بايد رفت
چشمي بچران كه در چنين مكتبه اي
از بـهـر تـفـرج نـگـار مـي بايد رفت
چنين گويند كه ريشه لغت مكتبه از مكتب آيد و حكيم ریشوي همداني چنين بنگارد كه در ازمنه قديم حكيمي بود كاردرست و در روزگار خود بي بديل كه وي را افاضات و كرامات بسياري بودي و براي معلوماتش حدي متصور نبودي . وي بر آن گرديد تا عمارتي به پاكند غير انتفاعي تا در آن به تعليم و تعلم تلامذه و مريدان بسيار خويش بپردازد . چون آن عمارت به پا نمود نامش را مكتب نهاد و در سرتاسر مدينه برايش مبالغه نمود . شاگردان و مريدان زهر سو بيامدندي و مكتب او را رونق بسياري بدادندي . حكيم در همان بدايت با مشكل مرد افكني مواجه گشت و آن نبودي بجز نقصان در منابع و مصاحف براي شاگردان و مريدان وي . بهمين جهت عمارت ديگري بنا نهاد و از اقصا و اكناف مملكت منابعي را بستاند و در آن نهاد و نامش را با مشابهت سازي مكتبه نهاد و اين حادثه در عام الجوع ( سال قحطي ) رخ داد .
شعر
در مـكـتـبـه و مكتب تـو حـيـرانم
چـيـز دگـري گـو كـه كند درمانم
چون زيره بود هرچه كه بنگاشته اي
غافل شده اي كه بنده چون كرمانم؟
اجنبي زاده صاحب " تاريخ آن سوي آب " چنين حكايت مي كند كه در " رپ سيتي " عاشقي شيفته و دلبسته با معشوق خويش در مكتبه وعده ديدار همي گذاشت . روزي از قضاي روزگار آن ماهروي طناز و دلبر پر ناز به ميعادگاه خويش حاضر نگرديد . عاشق بي تاب كه بيش از اين تاب نياورده بطري مي ناب را از محفظه خويش ظاهر نموده و ميگساري مي آغازد تا بدان حد كه سر مست شود . آنگاه به نزد مسئول امانت مكتبه رفته و بناي ناسازگاري و عداوت گذاشته و بدقلقي را از حد خويش مي گذراند كه شاعري شوريده حال كه شاهد ماوقع است في الحال غزلي در نكوهش وي مي سرايد بدين مضمون :
اي كـه در مـكتبه بـا بـاده نــاب آمـده اي يـا كـه در مـيـكده هـمـراه كـتـاب آمــده اي
هـر عـمـل جـائـي و هـر كار مكاني دارد تو به اين خانه چرا مست و خراب و آمده اي ؟
پـيش مـسئول امـانـت بـكني داد و هـوار كـه چـرا نـزد من آخـر بـه عـتـاب آمـده اي ؟
داري از او طـلـب جـد و پدر جد خودت كـه وقـيـحـانه چنين پـر تب و تاب آمده اي ؟
گاه از او خرده بگيري كه چرا هستي كـند گـاه ديـگـر كـه چـرا تـو بـه شتاب آمده اي ؟
به چه سازي بكند رقص كه خرسند شوي اي دو صـد چـهـره كـه همراه نقاب آمده اي ؟
مـن كـه از درد تـو آگاهم و دانم كـه چرا تو چنین تلخ و پر از شر چو شراب آمده ای؟
چون شدی منتظر یار و نیامد به قرار تـو بـه خـشـم آمـده زيـرا بـه سـراب آمده اي
قطعه زير به برخي از ويژگيهاي كتابداران از دريچه طنز اشاره مي كند و لغت ماندگار كتابدار را طنز گونه ريشه يابي مي كند :
و اما كتابدار بر وزن " نقابدار " به شخصي گويند كه در مكتبه به تمشيت امور و خدمت دهي به كاربر جماعت عنايت دارد . حكيم المله كتابگذار اعظم در وجه تسميه كتابدار چنين مي نگارد كه : كتابدار مخفف عبارت [ كتاب بردار ] مي باشد و كتابدار را از آن جهت كتاب بردار مي گفته اند كه در بيشتر اوقات عمل خويش به كتاب برداري از قفسه هاي مكتبه مشغوليت داشته است .
بررو صاحب اثر ارزشمند " تاريخ برري " با اشاراتي به مضمون فوق حكايتي را نقل مي كند بدين مضمون كـه " چون مكتبه اسكندريه گشايش يافته بيد كتاب برداراني براي رتق و فتق امور آن اجير شده بيدندي تا كميت مكتبه لنگ نماند . روزي از روزها كه كاليماخوس ( امير مكتبه ) از مكتبه ديداري داشته بيد با منظره اي شگفت روبرو شده بيد و آن منظره بر زمين ماندن كتب و محامل اطلاعاتي به شكل نابهنجاري بيده بيد . خشمناكانه كتاب برداران را انجمن كرده و علت را پرسيده بيد . كتاب برداري با نيابت از جمع در پاسخ وي گفته بيد كه جناب كاليماخوس ! ما در اكابر درس كتاب برداري خوانده بيده ايم و با اين عنوان اجير گشته بيده ايم ؛ پس بر ما حرجي نبيده كه بيش از اين ندانسته بيديم . بـا شنيدن اين كلام ، كاليماخوس تحقيقي بكرد و دانست كه در اكابر برره رشته كتابگذاري تدريس بيده شود . پس جماعتي بلند پايه به برره فرستاده و كتابگذاراني را از آن ديار براي مكتبه اسكندريه اجير بكرد و از آن تاريخ مقرر نمود كه بجاي دو لفظ كتاب بردار و كتاب گذار ، عنوان " كتابدار " در مكتبه مستعمل شود .
بردار كتابي و كـتـابـي بـگـذار اي مـرد كـتـابـدار شـيـرين حركات
قـربـان كـتـابـداري تـو بـشوم چون هيچ نديده ام از آن جز خدمات
كتابداران را در دوران جديده بيشتر جماعت نسوان تشكيل دهند از جهت ظرافت و صبوري ايشان و اين درست بر خلاف عادت ملزومه قديم باشد كه نرينه بودن كتابدار از شروط اجير شدنش بوده است . در اينباره بيتي را به امير المكاتب ميرزا صلاح الدوله پفكي نسبت داده اند بدين مضمون :
و كتابداران دو دسته باشند : دسته اي صالح و كاربلد كـه در همه احوال خلاق و كـوشا بـاشند و دسته اي ديگر كه به كسالت خو گرفته و از آنها هيچ كار برنيايد جز غيبت ( هم از محل كار و هم در پشت سر ديگران ) و البته نوشيدن چاي _ كه اين چاي را منافع و مضراتي باشد كه در جاي ديگري بدان اشاره خواهد شد . ان شاء الله ... .
كاربر ميرزاي شاعر متخلص به " هالو " در هجو كتابداران دسته دوم سروده اي دارد بدين مضمون :
كي مي روي آخرش تو از رو اي مــرد كتابــدار پــر رو ؟
هر بـار كـه نـزد تـو رسيـدم تا گويمت اين كتاب من كو ؟
ديـدم كـه نـشسته اي كـنـار زيبا صنمي قشنگ و خـوشرو
مشغول بـه صحبتي و خـنـده بـر پـا شده زين سبب هياهـو
تقصير من اين وسط چه باشد كاينگونـه معطلم ؟ بـه من گو
مـن از تـو نـدارم ايـن تـوقع كـه راه مـرا كـنـي تـو جـارو
يـا ايـنـكه دهـي به من پياپي از مـال و منال خـويش كـادو
تـنـها بـود ايــن تـوقـع مـن كـه نـام مرا نـذاري " هـالـو "
به نام خدا
در این وبلاگ سعی خواهم کرد تا طنزها و نوشته های خود را راجع به حوزه کتابداری و اطلاع رسانی منتشر کنم. نظرات شما می تواند راهگشا و راهنمای من در این کار باشد .
